Alfredo Brañas
Por Brais do Castro.- Alfredo Brañas Menéndez (Carballo, A Coruña, 1859) trasladouse dende moi novo a Cambados (Pontevedra). Logo de realizar o bacharelato en Compostela, ingresou na Universidade, onde se licenciou en Dereito e acadou o grao de doutor en 1885. Desempeñou o cargo de secretario xeral da Universidade de Compostela ata que foi cesado (1885). Nese tempo ocupouse da redacción do regulamento provisional, chegando a publicar unha ‘memoria-anuario do curso 1883-1884’ con grande énfase estatístico. Profesor das facultades de Dereito nas universidades de Compostela e Oviedo, en 1888 exerceu a docencia como catedrático de Economía Política na Universidade de Compostela, tempo que dedicou con grande ansia á procura de redactar unha historia sobre a Universidade compostelá (algúns deses apuntes reflectiunos no seu libro El regionalismo). Un ano despois redactará a ‘Exposición de la Ciudad de Santiago de Galicia a las Cortes del Reino’, como protesta contra o proxecto gobernamental de suprimir a Facultade de Dereito e a Escola Especial de Veterinaria de Compostela. No texto inclúe a frase de que «non é posible abandonar tan cruelmente e de xeito tan infame á oitava parte da poboación do territorio de España: non é posible condenar á ignorancia e á barbarie a dous millóns de habitantes».
Alfredo Brañas, creador da teoría do ‘regionalismo galego’, foi un grande orador e un áxil e prolífico escritor. Cunha orientación ideolóxica moi concreta, a súa sona estendeuse rapidamente por toda España, especialmente por aquelas zonas que agardaban o comezo das teorías nacionalistas, «constituíndo un estímulo para os seus seguidores e un desconcerto para os seus inimigos». Baldomero Cores Trasmonte, nun dos seus traballos para a Enciclopedia Galega, salienta que «o seu impacto no desenvolvemto das teorías e da acción política de Galiza foi moi intenso. Bateu con inimigos moi duros, como Leopoldo Pedreira, quen se refire ao ‘obtuso intelecto de Brañas’, ou coma Clarín [Leopoldo Alas García-Ureña*], que o tacha de señorito compostelán; sen esquecer, naturalmente, aos inimigos políticos, aos centristas máis teimudos, que viron nel un perigo latente».
Con todo, fóra do concurso ideolóxico, foi considerado ‘o mestre’ por aqueles que asumiron a defensa das ideas arredadas en Galiza. Castelao denominábao gran patriota e ‘extraordinaria persoa’. A súa produción xornalística estendeuna a través de El Eco de Santiago, La Gaceta de Galicia, El País Gallego ou mesmo en Galicia Humorística; se ben Alfredo Brañas preferiu crear novos medios de comunicación máis acordes coas súas propias inquedanzas. De aí a aparición de Galicia. Revista Regional, «na que contribuirá intensamente entre 1888 e 1893, e logo en La Patria Gallega, malia que unha discusión con Manuel Murguía obrigou a Brañas, Tarrío e Cabeza de León a arredarse da revista ‘por non ser quen de resistir os inconvenientes da súa dirección’, tal como explicaría o propio Brañas na Gaceta de Galicia do 27 de decembro de 1891».
O seu arredismo partiu da base da experiencia rexionalista en Galiza e Cataluña e orixinouse a través dunha intensa formación xurídica e económica, aproveitando as novas correntes do dereito e da economía para fundamentar a súa teoría. O resultado deu pé a unha formación teórica moi fonda que constituíu o gran pulo da súa acción, que lle proporcionou o liderado do ‘rexionalismo galego’. «Poucas veces un movemento político», sinala Cores Trasmonte, «situouse ante os medios de comunicación social coa eficacia de Brañas: dotado de condicións excepcionais para a elocuencia e o xornalismo, para a comunicación poética de tipo popular, consciente da importancia da palabra oral e a escrita en cada momento, abriu unha oportunidade para o ‘rexionalismo’ galego que bateu na incerteza dos denominados mestres precursores». Pese á brevidade da súa vida pública, en pouco tempo as súas ilusións prenderon nun pequeno fato nacionalista que logo integrou un gran movemento político de grande eficacia.
Non debemos esquecer que a época de Alfredo Brañas non era a máis doada para establecer criterios claros sobre a autodeterminación ou a independencia dos pobos. Aínda, na actualidade, á maioría dos 'políticos profesionais' mételles medo contravir as posicións denominadas ‘constitucionais’, cando é precisamente a política quen a través do lexislador constitúe o dereito. Isto é, pódese cambiar todo sen crebar co conxunto. Pódese cambiar a Constitución española o mesmo ca se estableceu: só hai que seguir o protocolo do momento. E Alfredo Brañas, daquelas, pese a todo, tíñao tamén bastante claro. No discurso pronunciado no ‘Banquete Rexionalista’ (Tui, 1891), dedicado á análise dos conceptos de patria, nación e Estado, xa realiza propostas moi semellantes, por exemplo, ás do presidente vasco Ibarretxe, se ben entre os seus argumentos contempla a estratexia de manter aquela realidade presencial. Cando argumenta que «aqueles que se dedican a calumniarnos presentándonos á vergonza pública como inimigos acérrimos da por eles denominada ‘unidade nacional’, dirémoslles que nós recoñecemos, ‘polo de agora’ [o subliñado é noso], a existencia da ‘patria grande’ malia que non sexa máis ca ‘unha realidade psicolóxica aceptada por todos’ [o subliñado é noso]». Casos de Euskadi e Cataluña, que na actualidade recoñecen tamén esa ‘realidade psicolóxica’, se ben ambos os dous países coidan nun futuro cambiala pola de ‘independencia nacional’, malia que estratexicamente propoñan medidas intermedias. Polo tanto, a ideoloxía ‘rexionalista’ de Alfredo Brañas era xa naqueles momentos moito máis actual ca a dos ‘rexionalistas’ de hoxe. Cores Trasmonte reflícteo así: «En Brañas o concepto tiña un sentido estratéxico para a posibilidade do desenvolvemento do movemento ‘rexionalista’ [o subliñado é noso] sen rozar as normas legais, especialmente as disposicións penais e, ao mesmo tempo, para impedir que os tópicos centralistas considerasen como separatismo a nova consideración dun país que dispuxese de variedades rexionais».
Alfredo Brañas, que escribiu numerosos poemas en galego e en castelán (Borradores de versos, La eternidad, ambos os dous publicados en 1881), entre os que salienta o seu poema civil ¡Como en Irlanda!, resumo poético do seu ideario nacionalista, «ten o mérito de por o seu talento ao servizo dun ideal, precedente do que na actualidade denomínase poeta comprometido».
Brañas, que faleceu en Santiago de Compostela o 22 de febreiro de 1900, deixou a súa testemuña de nacionalista en cumprimento dunha esixente tarefa tanto intelectual, literaria coma científica. Pese á súa morte case prematura, o seu legado de integridade e amor á súa terra conforman case o antecedente ou pauta principal para mudar o que algúns denominan ‘atado e ben atado’.
Velaquí un persoeiro merecente, hai moito, de figurar no panorama oficial establecido como Día das Letras Galegas. Por que será que os ‘organizadores culturais’ seguen sempre o mesmo camiño da indiferenza cando se trata de afondar na historia?
*A meirande parte dos biógrafos de Clarín identifícano co seu ‘caciquismo literario e tiránico’. Considerado un «homiño nervioso e miope, que impartía docencia na universidade e que polo serán xogaba ás cartas no casino». Burgués e conformista, pese ao seu ‘ateísmo’ liberal.
Por Brais do Castro.- Alfredo Brañas Menéndez (Carballo, A Coruña, 1859) trasladouse dende moi novo a Cambados (Pontevedra). Logo de realizar o bacharelato en Compostela, ingresou na Universidade, onde se licenciou en Dereito e acadou o grao de doutor en 1885. Desempeñou o cargo de secretario xeral da Universidade de Compostela ata que foi cesado (1885). Nese tempo ocupouse da redacción do regulamento provisional, chegando a publicar unha ‘memoria-anuario do curso 1883-1884’ con grande énfase estatístico. Profesor das facultades de Dereito nas universidades de Compostela e Oviedo, en 1888 exerceu a docencia como catedrático de Economía Política na Universidade de Compostela, tempo que dedicou con grande ansia á procura de redactar unha historia sobre a Universidade compostelá (algúns deses apuntes reflectiunos no seu libro El regionalismo). Un ano despois redactará a ‘Exposición de la Ciudad de Santiago de Galicia a las Cortes del Reino’, como protesta contra o proxecto gobernamental de suprimir a Facultade de Dereito e a Escola Especial de Veterinaria de Compostela. No texto inclúe a frase de que «non é posible abandonar tan cruelmente e de xeito tan infame á oitava parte da poboación do territorio de España: non é posible condenar á ignorancia e á barbarie a dous millóns de habitantes».
Alfredo Brañas, creador da teoría do ‘regionalismo galego’, foi un grande orador e un áxil e prolífico escritor. Cunha orientación ideolóxica moi concreta, a súa sona estendeuse rapidamente por toda España, especialmente por aquelas zonas que agardaban o comezo das teorías nacionalistas, «constituíndo un estímulo para os seus seguidores e un desconcerto para os seus inimigos». Baldomero Cores Trasmonte, nun dos seus traballos para a Enciclopedia Galega, salienta que «o seu impacto no desenvolvemto das teorías e da acción política de Galiza foi moi intenso. Bateu con inimigos moi duros, como Leopoldo Pedreira, quen se refire ao ‘obtuso intelecto de Brañas’, ou coma Clarín [Leopoldo Alas García-Ureña*], que o tacha de señorito compostelán; sen esquecer, naturalmente, aos inimigos políticos, aos centristas máis teimudos, que viron nel un perigo latente».
Con todo, fóra do concurso ideolóxico, foi considerado ‘o mestre’ por aqueles que asumiron a defensa das ideas arredadas en Galiza. Castelao denominábao gran patriota e ‘extraordinaria persoa’. A súa produción xornalística estendeuna a través de El Eco de Santiago, La Gaceta de Galicia, El País Gallego ou mesmo en Galicia Humorística; se ben Alfredo Brañas preferiu crear novos medios de comunicación máis acordes coas súas propias inquedanzas. De aí a aparición de Galicia. Revista Regional, «na que contribuirá intensamente entre 1888 e 1893, e logo en La Patria Gallega, malia que unha discusión con Manuel Murguía obrigou a Brañas, Tarrío e Cabeza de León a arredarse da revista ‘por non ser quen de resistir os inconvenientes da súa dirección’, tal como explicaría o propio Brañas na Gaceta de Galicia do 27 de decembro de 1891».
O seu arredismo partiu da base da experiencia rexionalista en Galiza e Cataluña e orixinouse a través dunha intensa formación xurídica e económica, aproveitando as novas correntes do dereito e da economía para fundamentar a súa teoría. O resultado deu pé a unha formación teórica moi fonda que constituíu o gran pulo da súa acción, que lle proporcionou o liderado do ‘rexionalismo galego’. «Poucas veces un movemento político», sinala Cores Trasmonte, «situouse ante os medios de comunicación social coa eficacia de Brañas: dotado de condicións excepcionais para a elocuencia e o xornalismo, para a comunicación poética de tipo popular, consciente da importancia da palabra oral e a escrita en cada momento, abriu unha oportunidade para o ‘rexionalismo’ galego que bateu na incerteza dos denominados mestres precursores». Pese á brevidade da súa vida pública, en pouco tempo as súas ilusións prenderon nun pequeno fato nacionalista que logo integrou un gran movemento político de grande eficacia.
Non debemos esquecer que a época de Alfredo Brañas non era a máis doada para establecer criterios claros sobre a autodeterminación ou a independencia dos pobos. Aínda, na actualidade, á maioría dos 'políticos profesionais' mételles medo contravir as posicións denominadas ‘constitucionais’, cando é precisamente a política quen a través do lexislador constitúe o dereito. Isto é, pódese cambiar todo sen crebar co conxunto. Pódese cambiar a Constitución española o mesmo ca se estableceu: só hai que seguir o protocolo do momento. E Alfredo Brañas, daquelas, pese a todo, tíñao tamén bastante claro. No discurso pronunciado no ‘Banquete Rexionalista’ (Tui, 1891), dedicado á análise dos conceptos de patria, nación e Estado, xa realiza propostas moi semellantes, por exemplo, ás do presidente vasco Ibarretxe, se ben entre os seus argumentos contempla a estratexia de manter aquela realidade presencial. Cando argumenta que «aqueles que se dedican a calumniarnos presentándonos á vergonza pública como inimigos acérrimos da por eles denominada ‘unidade nacional’, dirémoslles que nós recoñecemos, ‘polo de agora’ [o subliñado é noso], a existencia da ‘patria grande’ malia que non sexa máis ca ‘unha realidade psicolóxica aceptada por todos’ [o subliñado é noso]». Casos de Euskadi e Cataluña, que na actualidade recoñecen tamén esa ‘realidade psicolóxica’, se ben ambos os dous países coidan nun futuro cambiala pola de ‘independencia nacional’, malia que estratexicamente propoñan medidas intermedias. Polo tanto, a ideoloxía ‘rexionalista’ de Alfredo Brañas era xa naqueles momentos moito máis actual ca a dos ‘rexionalistas’ de hoxe. Cores Trasmonte reflícteo así: «En Brañas o concepto tiña un sentido estratéxico para a posibilidade do desenvolvemento do movemento ‘rexionalista’ [o subliñado é noso] sen rozar as normas legais, especialmente as disposicións penais e, ao mesmo tempo, para impedir que os tópicos centralistas considerasen como separatismo a nova consideración dun país que dispuxese de variedades rexionais».
Alfredo Brañas, que escribiu numerosos poemas en galego e en castelán (Borradores de versos, La eternidad, ambos os dous publicados en 1881), entre os que salienta o seu poema civil ¡Como en Irlanda!, resumo poético do seu ideario nacionalista, «ten o mérito de por o seu talento ao servizo dun ideal, precedente do que na actualidade denomínase poeta comprometido».
Brañas, que faleceu en Santiago de Compostela o 22 de febreiro de 1900, deixou a súa testemuña de nacionalista en cumprimento dunha esixente tarefa tanto intelectual, literaria coma científica. Pese á súa morte case prematura, o seu legado de integridade e amor á súa terra conforman case o antecedente ou pauta principal para mudar o que algúns denominan ‘atado e ben atado’.
Velaquí un persoeiro merecente, hai moito, de figurar no panorama oficial establecido como Día das Letras Galegas. Por que será que os ‘organizadores culturais’ seguen sempre o mesmo camiño da indiferenza cando se trata de afondar na historia?
*A meirande parte dos biógrafos de Clarín identifícano co seu ‘caciquismo literario e tiránico’. Considerado un «homiño nervioso e miope, que impartía docencia na universidade e que polo serán xogaba ás cartas no casino». Burgués e conformista, pese ao seu ‘ateísmo’ liberal.
